Trung – Mỹ nâng cấp đối thoại chiến lược

TT – Hôm nay (27-7), Mỹ và Trung Quốc tiến hành đối thoại chiến lược và kinh tế vòng đầu tiên tại Washington theo thỏa thuận của lãnh đạo hai nước tại G-20 London.

Cuộc đối thoại này có sự tham gia của đại diện đặc biệt phía Trung Quốc là Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào, Phó thủ tướng Vương Kỳ Sơn và ủy viên Quốc vụ Đới Bỉnh Quốc cùng đại diện đặc biệt phía Mỹ là Tổng thống Barack Obama, Ngoại trưởng Hillary Clinton và Bộ trưởng Tài chính Timothy Geithner.

Dưới thời chính quyền Bush, quan hệ Mỹ – Trung khá đằm thắm. Hai nước có 19 cuộc gặp thượng đỉnh, năm cuộc đối thoại chiến lược cấp phó thủ tướng – bộ trưởng tài chính, 10 cuộc đối thoại quân sự cấp thứ trưởng. Tại sao lần này lại đối thoại về chiến lược và kinh tế? Đối với mỗi nước, ngày nay các mối quan hệ song phương rất quan trọng nhưng cũng vô cùng phức tạp.

Các vấn đề chống khủng bố, chống phổ biến vũ khí hạt nhân, bảo vệ an toàn hàng hải, bảo vệ an toàn không gian… đặt ra các thách thức ngày càng tăng cho cả hai nước, với nhiều điểm tương đồng mới về lợi ích, gắn kết chặt chẽ, ràng buộc lẫn nhau, cùng thắng hoặc cùng tổn hại. Trung Quốc có khoản đặt cọc lớn nhất vào kinh tế Mỹ với 801,5 tỉ USD trái phiếu kho bạc Mỹ, tăng 100 tỉ USD so với cuối năm ngoái.

Thế nhưng, quan hệ giữa hai nước lớn này lại thường xuyên mâu thuẫn, va chạm và không ít nghi kỵ lẫn nhau. Khi Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Flournoy gần đây tuyên bố “Mỹ không coi Trung Quốc là kẻ thù” thì một cuộc điều tra qua mạng cho thấy 91% người Trung Quốc không tin lời phát biểu trên. Giao lưu và hợp tác quân sự vẫn là mắt xích yếu nhất.

Khi xảy ra đụng độ giữa các tàu thuyền Trung Quốc với tàu Mỹ trên biển tháng 4 vừa qua thì đường dây nóng thiết lập năm ngoái chẳng làm việc. Có ý kiến phàn nàn về việc Mỹ thường thuyết trình về nguyên tắc quản lý kinh tế tài chính nhưng chính họ lại không thực hiện, sự sụp đổ thị trường tài chính Mỹ từ mùa thu năm ngoái được xem là lỗi của các thiết chế Mỹ.

Cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính tạo điểm ngoặt trong quan hệ Trung – Mỹ, dẫn tới tương quan lực lượng mới, xuất hiện một Trung Quốc mạnh, tự tin và quyết liệt hơn. Nhiều điều đang diễn ra cho thấy Trung Quốc đang thực hiện “liên kết với Mỹ để kiềm chế Mỹ”, như ý kiến của tạp chí Lý Luận Tiền Duyên (Trung Quốc).

Phía chính quyền Obama cũng đang xem xét lại chính sách đối với Trung Quốc từ sự chi phối của chủ nghĩa thực dụng và liên kết đa chiều. Chính sách của chính quyền mới với Trung Quốc vừa hợp tác vừa kiềm chế, hay hợp tác để kiềm chế? Tại nhiều khu vực giao thoa ảnh hưởng và quyền lực ở châu Á, “quyền lực mềm” của Trung Quốc đối chọi “ngoại giao khôn ngoan” của Mỹ.

Trên biển, hải quân Mỹ lần đầu tiên kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đụng chạm với một Trung Quốc muốn vẽ lại bản đồ, áp đặt luật chơi, yêu cầu tàu chiến và máy bay Mỹ chấm dứt do thám. Mỹ buộc phải tái khẳng định quyết tâm thực hiện vai trò lực lượng quân sự số 1 trong vùng và duy trì “quyền” tự do đi lại của các hạm đội Mỹ.

Mục tiêu trước hết của cuộc đối thoại lần này là củng cố thêm niềm tin chiến lược giữa hai nước, thúc đẩy bình đẳng, quan tâm đến lợi ích cơ bản của mỗi bên, sẽ trao đổi về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên và các nguyên tắc hợp tác quốc phòng. Hai bên cũng sẽ trao đổi quan điểm về các chính sách kinh tế vĩ mô và sự ổn định thị trường tài chính. Trung Quốc muốn Washington đưa ra các chính sách kinh tế có trách nhiệm để duy trì ổn định đồng USD, đảm bảo an toàn cho tài sản của Trung Quốc tại Mỹ.

Nhưng cuộc đối thoại sẽ góp phần tăng cường hiểu biết, thúc đẩy hòa hoãn Mỹ – Trung đến đâu và mang lại những gì cho hòa bình, an ninh, hợp tác phát triển của khu vực này của thế giới? Đó chính là điều được các quốc gia châu Á – Thái Bình Dương quan tâm theo dõi.

NGUYỄN NGỌC TRƯỜNG