Hương khói Truông Bồn

Truông dài, bãi rậm, đồng khuya. Xửa xưa dặm dài miền Trung heo hắt, đoạn quanh co khúc khuỷu qua những triền núi khoảng rừng gọi là truông. Có một địa danh Truông Bồn ở Đô Lương, Nghệ An đã hằn vào lịch sử bi tráng của đất nước, nơi 13 trai gái TNXP đột ngột tắt lặng tuổi thanh xuân trong một trận bom của kẻ thù hòng chặt đứt một cung chặng vận tải chiến lược.


Truông Bồn, Đia danh địa đầu Nghệ An. Ngã Ba Đồng Lộc, đia danh địa đầu đất Hà Tĩnh đều nồi tiếng bởi 2 khúc tráng ca TNXP. Nhà nước đã vinh thăng tập thể TNXP Đồng Lộc cùng Truông Bồn danh hiệu Anh hùng LLVT. Sự hy sinh mất mát nào mà không trân quý? Nhưng hình như hơn 40 năm qua, nước mắt cùng hương khói được dồn tụ hơi nhiều về Ngã Ba Đồng Lộc? Và nơi hương khói Truoopng Bồn hiện còn èo uột, sơ sài…

 

        Truông Bồn nhớ nhớ, quên quên

 

…Tôi đang ngồi với một nhân chứng, một người trong cuộc – nhà báo Thanh Phong, phóng viên báo Nhân Dân thường trú ở Nghệ An những năm Khu Tư bời bời bom Mỹ. Trong những trọng điểm đánh phá ác liệt của địch ở Khu Bốn, ngoài Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn là thứ cửa tử. Cửa chết cõi chết nhưng không thể tránh vì là điểm trọng yếu của huyết mạch giao thông. Đó là nơi mà nhiều phóng viên chiến trường trong đó có Thanh Phong thường phải lui tới đi về để viết tin bài. Trước cái đêm định mệnh 31- 10 – 1968 (ngày hôm sau là tuyên bố của Tổng thống Mỹ về ném bom hạn chế miền Bắc có hiệu lực), nhà báo Thanh Phong đã nằm ở Truông Bồn cả tuần. Căn hầm kèo chữ A mà Đại đội TNXP 317 dành cho khách cách trọng điểm Truông Bồn gần cây số. Căn hầm này đối với Thanh Phong đã thành chỗ ở quen thuộc. Bây giờ thì cây cối đã bít bùng xanh chứ thời ấy Truông Bồn trơ trụi trọc lốc đỏ quạch một màu chết chóc do bom đạn Mỹ vạc ra. Căn hầm chữ A mong manh nép lẫn trong thứ hỗn mang bời bời ấy như những căn hầm khác nơi trú quân của Đại đội 317 Tổng Đội TNXP Nghệ An. Mong manh như tính mạng của những cô gái chàng trai TNXP như con đường qua trọng điểm mà họ phải giữ bằng máu!

 

Cán bộ và nhân dân xã Mỹ Sơn thắp hương tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ tại tượng đài chiến thắngTruông Bồn


Trằn trọc trong căn hầm tối thui ngột ngạt, Thanh Phong thấy có chi là lạ. Lạ là khác với quy luật đánh phá. Tầm này tiếng rú rít máy bay cộng với bom bặt vắng. Trận bom hồi chiều đã làm một khúc đường bị tắc. Thanh Phong biết tin mật: Qua trọng điểm đêm nay, đầu phía Bắc là một nhóm sĩ quan cao cấp vào khảo sát chiến trường. Phía
Nam là một đoàn xe hơn 20 chiếc chở thương binh. Vậy đường phải thông bằng mọi giá. Quân của 317 đêm nay chắc phải cật lực lắm.

 

Không gian vẫn lặng tờ. Hay là cái tin không quân Mỹ tuyên bố ném bom hạn chế miền Bắc mà Tổng thống Mỹ đã rao truyền có hiệu lực bắt đầu từ đêm nay? Nhưng chả biết thế nào… Quân ấy vốn là tráo trở? Mãi gần sáng, đang lơ mơ ngủ, Thanh Phong thấy mình như bị nhấc bổng lên. Bom rồi. Gần lắm, như sát sạt bên hầm. Không gian như vỡ vụn trong những tiếng nổ dậy đất. Trận oanh tạc chỉ vài phút. Trời đã sáng. Chui ra khỏi hầm, Thanh Phong gặp ngay cậu liên lạc của Đại đội 317 và choáng người khi nghe báo tiểu đội 2 của 317 đang làm nhiệm vụ thông đường đã bị bom vùi mất. Sấp ngửa lúc bò, lúc lết, lúc chạy, Thanh Phong bám theo đội y tá và anh em 317 tham gia cứu chữa. Vị trí cung đường hiện trường quen thuộc đã biến dạng. Dưới khoảng đất bầm đỏ do bom đào tấp dầy lên kia là đội hình của tiểu đội 2 TNXP. Trận bom ác hiểm là nó đột ngột quá. Như không có tiếng máy bay! Tịnh chẳng có vòng lượn nào cả. Mà đùng cái bom tạ bom tấn úp chụp luôn lên nên không ai kịp tản để núp tránh!

 

Liên tiếp những lát xẻng nhát cuốc hối hả nhưng thận trọng.  Cả vòng quơ tóa máu đàu ngón tay của những người đi cứu. Đã lộ ra người đầu tiên. Y tá đơn vị lăm lăm cái sơ ranh bơm tiêm. Thanh Phong biết mũi tiêm ấy là để hồi sức cấp cứu cho những ai còn hy vọng cứu chữa. Nhưng đau đớn quá, cơ may ấy hầu như không có bởi trong tiếng thở hào hển của di cứu dần lộ ra những thân hình không nguyên vẹn… Vài tiếng reo hiếm hoi bật ra khi tìm thấy o Thông đang thoi thóp. Phải, cả tiểu đội TNXP ấy chỉ còn duy nhất Trần Thị Thông, tiểu đội trưởng tiểu đội 2 thoát chết và sống đến bây giờ!

 

Phần mộ các liệt sỹ TNXP Truông Bồn

Hai mươi năm sau, những đêm chăm con ốm ở Bệnh viện Việt Đức Hà Nội, phóng viên báo Nhân Dân Thanh Phong, chừng như muốn thoát khỏi không khí u ám của nhà thương Phủ Doãn cùng tiếng kêu rên của bệnh nhân và cũng là tìm chút chi đó để cân bằng lại mình, đã chọn cái cách nhớ lại cái đêm về sáng đau đớn ở Truông Bồn. Rồi tâm trí ông ngược về cái ngày 24 – 7 – 1968, khác với các cô gái Truông Bồn hứng chịu cái chết bất ngờ trong bóng đêm bởi trận bom hiểm ác, 10 cô gái Ngã Ba Đồng Lộc đối diện trận bom thứ 15 giữa ban ngày ban mặt rồi mới cùng nằm xuống. Sau trận bom ấy, phóng viên báo Nhân Dân Thanh Phong cũng đã có mặt tại tọa độ lửa Đồng Lộc cùng đội tìm kiếm. Nhưng ám ảnh ông nhiều nhất vẫn là Truông Bồn. Dù đã mấy ngày bươn chải đào bới, ngoài 7 thi thể tạm gọi là nhận được dạng, người ta chỉ gom lại được một chút phần thân thể của những người còn lại gửi vào một huyệt chôn chung. Chao ôi những người em thân thương tươi trẻ quê ở Yên Thành ở Đô Lương, những o Doãn, o Đang, o Nhung, những Tâm, Dung, Văn… suốt 3 năm chài chãi bám trọng điểm Truông Bồn. Các O ở tiểu đội 2 và nhiều tiểu đội khác của 317 từng quen mặt với anh… Mới cách đó ít ngày, giữa trưa, ba cô phát hiện nhà báo Thanh Phong đương vất vả dong xe đạp qua những hố bom để về căn hầm kèo chữ A, các cô đã chạy xuống vác hộ xe. Sau trận bom ông mới biết thêm chuyện o Tâm và anh Hòa ở tiểu đội 6 thầm yêu nhau đã lâu. Khi công khai báo cáo tổ chức để sau cái đêm định mệnh ấy, họ sẽ trở về quê tổ chức đám cưới. Nhưng trận bom ập xuống. Và đến bây giờ họ vẫn mãi mãi bên nhau trong ngôi mộ chung ở Truông Bồn! Có một chi tiết cứ ám vào ông là khi tìm thấy thi thể của mấy chị em, đồng đội tìm được trong người cô có tấm giấy báo nhập học trường trung cấp ngoài Hà Nội. Thì ra nhiều o trong tiểu đội đã có giấy báo học trong tay? Chỉ có thể lờ mờ hiểu là trước khi làm nhiệm vụ, các cô đã cất khư khư nó ở trong túi áo ngực như thứ vật báu. Khi bị bom vùi, họ chưa chết ngay mà có một khaongr sống ngắn ngủi tức tưởi. Và có thể giữa ranh giới bi thảm ấy họ chỉ kịp moi ra mọi thứ qúy giá ấy như một thứ phao cứu sinh?

 

Nhân dân xã Mỹ Sơn thắp nến tri ân tại tượng đài chiến thắng Truông Bồn

Khi bệnh tình còn có cơ thuyên giảm, những ký ức cũ cứ ào ạt dội về. Trắng một đêm ở nhà thương Phủ Doãn, Nguyễn Thanh Phong đã kê giấy lên bệ xi măng hành lang nhà thương miệt mài hý hoáy viết. Bản thảo một bài báo dần hình thành. Bài Nhớ 12 cô gái Truông Bồn ấy đăng kín chân trang 3 báo Nhân Dân. Rồi sau đó là những bài báo về Ngã Ba Đồng Lộc. Trong đó ông nói rõ và kỹ địa danh, tên người, cả những mất mát mà những năm ác liệt ấy chỉ dám đưa tin vắn tắt nhỏ giọt. Ngã ba Đồng Lộc gọi là tọa độ X. Truông Bồn có mật danh tọa độ Y.

 

Tôi ngồi thêm với nhà báo Thanh Phong, nhân chứng sống về Ngã Ba Đồng Lộc về Truông Bồn, người viết không nhiều về 2 địa danh ấy không nhỏ. Ngồi để tường hơn cơn cớ gì Tổng đội TNXP Nghệ An lại kết nạp ông làm thành viên là nhân chứng để góp phần xây dựng lịch sử TNXP Nghệ An. Rồi nán thêm nữa để hiểu vì sao tập thể Mười cô gái Đồng Lộc, từ tháng 6 năm 1972 đã được tuyên dương danh hiệu Anh hùng.

 

Không nhớ được những lần, những cá nhân tập thể, trong đó có ông nhà báo Thanh Phong đôn đáo gõ những cánh cửa, đến những nơi cần đến để đề nghị việc tôn vinh các cô gái Truông Bồn. Có lẽ Truông Bồn đã bị lãng quên? Bao nhiêu những khắc khoải chờ mong… Cả những băn khoăn thắc mắc và giận dỗi. May muộn còn hơn không. Mãi đến tháng 9- 2008, 36 năm sau so với tập thể 10 cô gái Đồng Lộc, tập thể 13 Liệt sĩ TNXP Truông Bồn mới được vinh danh anh hùng LLVT.

 

Thanh Phong thở dài, nếu như ông có quyền thì cá nhân tất cả 10 cô gái Đồng Lộc cùng 13 LS TNXP Truông Bồn đều xứng đáng danh hiệu anh hùng LLVT.

Đài Đô Lương(Sưu tầm)